Op 17 maart 2014 mocht ik – als juryvoorzitter van de prijsvraag ‘bouwen op elkaar’, gericht op gestapeld kleinschalig opdrachtgverschap in het centrum van Den Haag – het gelijknamige boek overhandigen aan de Haagse wethouder Marnix Norder. Het was een markant moment in een traject dat uiteindelijk moet leiden tot de ontwikkeling van een “innovatief, creatief en uitvoerbaar concept voor hoogbouw van tenminste 30 meter”.

Voor mij vertegenwoordigt de prijsvraag, en dat heb ik gisteren ook aangegeven, de kop op een proces dat al langer gaande is, namelijk de omslag van aanbod- naar vraaggestuurde bouw, van de dominantie van institutionele partijen naar andere vormen van opdrachtgeverschap, van de grote naar de kleine schaal en vooral: van een markt gericht op de gemiddelde woonconsument naar een markt waarin de burger, als producent van het eigen wonen, centraal staat. Tot nog toe had deze omslag met name betrekking op laagbouw in de uitbreidingsgebieden. De prijsvraag ‘Bouwen op elkaar’, die in mei 2013 door de gemeente Den Haag werd uitgeschreven, moet daar verandering in brengen. Of, zoals Norder het onder woorden bracht: “We hebben veel geleerd van voorbeelden in Almere of Roombeek in Enschede; veel – neem bijvoorbeeld het Kavelpaspoort en de Kavelwinkel – is letterlijk copy/paste. Met ‘bouwen op elkaar’ gaan we een stap verder; we kijken hoe je in het bestaand stedelijk gebied, waar de opgaven wezenlijk anders zijn, op basis van kleinschalige initiatieven geleidelijk aan de hoogte in kunt.” Lees verder →

Politiek gaat over mensen, individueel en als samenleving. Iedere politicus heeft bepaalde denkbeelden over hoe mensen in het leven (zouden moeten) staan, en over hoe zij zich tot elkaar (zouden moeten) verhouden. Inherent hieraan zijn kunst en cultuur, die zo’n prominente plek innemen in het dagelijks leven van mensen, onderdeel van de politiek. Niet zozeer als onderwerp, maar vooral als uitgangspunt van beleid. In mijn werkzame leven is politiek in ieder geval altijd nauw verbonden geweest met kunst en cultuur. Het heeft mij geïnspireerd, en veel van de keuzes die ik heb gemaakt zijn beïnvloed door creatieve uitingen van anderen – schrijvers, filosofen, schilders, architecten, musici. Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat deze symbiose het politieke discours verrijkt.

Eén van mijn belangrijkste inspiratiebronnen was de kunstenaar Constant Nieuwenhuys (1920-2005), met in het bijzonder zijn project New Babylon. In dit project verbeeldt Constant, met een veelvoud van maquettes, tekeningen, films, grafieken en manifesten, zijn ideeën over een moderne en vooruitstrevende samenleving. Onderdeel van het project was ook een serie litho’s (titel: ‘Labyrismen’), die sinds ik ze in 1993 bij Antiquariaat J.A. Vloemans in Den Haag kocht bij mij thuis in de hal hebt hangen als permanenten bron van inspiratie in wat de stad zou kunnen zijn.

Kern van de ideeën van Constant is dat er ruimte is voor het onverwachte. De mens is vrij om zich volledig te richten op het ontwikkelen van creatieve ideeën. In Constant’s eigen woorden: “New Babylon biedt slechts minimale voorwaarden voor een gedrag dat zo vrij mogelijk moet blijven. Elke beperking met betrekking tot bewegingsvrijheid, elke beperking met betrekking tot het creëren van stemming en atmosfeer moet worden verhinderd. Alles moet mogelijk blijven, alles moet kunnen gebeuren, de omgeving wordt gecreëerd door de activiteiten van het leven en niet andersom.”

Met zijn ideeën voor een stad waarin mensen vrij zijn, waarin ruimte is voor creatieve expressie en waarin alles met elkaar in verbinding staat – als ware het een labyrintisch netwerk – was Constant een pionier in de naoorlogse rehabilitatie van de organische stad. Veel van wat ik in Den Haag en (met name) Almere heb bepleit en gedaan kan dan ook rechtstreeks worden teruggebracht tot de tegenstelling tussen de geplande en spontane stad zoals Constant die manifest maakte. Het is daarom dat ik de ‘Labyrismen’ van Constant als kopbeelden voor deze website heb gebruikt, en expliciet heb toegelicht waarom en hoe zijn werk mijn handelen heeft beïnvloed. In het openingswoord dat ik mocht uitspreken op 28 mei bij de tentoonstelling Constant – New Babylon: Aan ons de vrijheid in het Gemeentemuseum Den Haag ga ik daar nog wat specifieker op in.

Er moet een tussenvorm tussen huur en koop ontstaan, die (meer) mensen in staat stelt zelf inhoud te geven aan de eigen woon- en leefomgeving. Die tussenvorm, dat is de Wooncoöperatie. Dat is de kern van het essay ‘Op weg naar een zichzelf organiserende samenleving’, dat ik ter gelegenheid van mijn afscheid als wethouder Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling in Almere schreef. Het financieringsmodel dat in Almere is ontwikkeld – ‘IkbouwbetaalbaarinAlmere’, kortweg IbbA – is in eerste instantie bedoeld om mensen met een lager inkomen de mogelijkheid te bieden een eigen huis te bouwen, maar is ook goed toepasbaar in de bestaande bouw. Op deze manier komen er miljarden euro’s vrij, die opnieuw in de volkshuisvesting kunnen worden geïnvesteerd. Lees verder →

Op 4 juli 2013 is de tijdelijke commissie Fyra geïnstalleerd. De parlementaire enquête dient vooral om te reconstrueren hoe het besluitvormingsproces inzake (de aanbesteding van) de hogesnelheidslijn tussen Nederland en België in politieke termen is verlopen, en hoe er in de toekomst lering kan worden getrokken uit de fouten die zijn gemaakt. Nog voordat het onderzoek startte publiceerde De Volkskrant mijn opinieverhaal ‘Kamer moet eigen rol in HSL-drama bekritiseren’ (26 juni 2013). De boodschap die ik met het verhaal wilde overbrengen, is dat het mij – als voormalig voorzitter van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten – verbaast dat onderzoek na onderzoek wordt uitgevoerd, maar dat er daags na de presentatie ervan gewoon wordt ‘overgegaan tot de orde van de dag’. In mijn opinieverhaal pleit ik er dan ook voor dat de Tweede Kamer haar eigen lerend vermogen ter discussie stelt; dat zij een visitatiecommissie instelt die haar functioneren evalueert.

Lees hier het opinieverhaal; lees hier het eindrapport van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten.